حرص و طمع ايشان گردد كه اگر همه حاصل ملك به يك كس دهند ، راضى نگردد . ارسطو اسكندر را وصيّت كرده كه ، بايد كه مظلومان را از تو هيبت نباشد تا عرض حاجت خود توانند كرد و لشكريان و جبّاران را از تو هيبت بسيار باشد تا بر ظلم و جور اقدام ننمايند ، و بايد كه پادشاه رعيّت را به التزام قوانين عدالت الزام نمايد و به اكتساب مراسم فضيلت تكليف كند ، و به آن اكتفا نكند كه خود را از جور و تعدّى بازدارد ، بلكه چنان كند كه عمّال و سپاهيان و رعايا را بر يكديگر ظلمى نباشد ، چه به مقتضاى « كلّكم راع و كلّكم مسؤول عن رعيّته . » « 1 » يعنى : « شما همه راعىايد و از همه سؤال خواهد شد از رعيّت او . » هرچه در مملكت واقع شود به سبب قصور تدبير و سياست ملك ، در روز قيامت سؤال از او خواهد شد . نقل است كه عمر بن عبد العزيز را بعد از وفات در خواب ديدند و از حال او سؤال كردند . گفت : « يك سال مرا در پرده حجاب بداشتند ، به جهت آنكه سوراخى در پلى واقع شده بود و پاى گوسفندى در آن فرورفت و مجروح شد ، با من عتاب كردند كه چون مصالح خلق در عهدهء اهتمام تو بود در ضبط مصالح مملكت چرا تهاون كردى ؟ » پس ، بايد كه پادشاه رعيّت را ملتزم قواعد عدالت سازد ، چه همچنانكه قوام بدن به طبيعت بود و قوام طبيعت به نفس و قوام نفس به عقل ، قوام شهرها به ملك و پادشاهى بود و قوام ملك به سياست - يعنى ، تدبير و قانون صحيح و قوام سياست به حكمت [ است ] - و چون حكمت در بلد متعارف باشد و شريعت حقّ مقتدا ، نظام حاصل بود . و چون امور از منهج شرع قويم انحراف يابد ، بهجت و رونق ملك برود و فتنه پديد آيد و نعمت به نقمت و عذاب بدل گردد . افلاطون گفت : « احفظ النّاموس يحفظك . » يعنى : « شريعت را حفظ كن تا او تو را محافظت نمايد . » و بايد كه پادشاه اصحاب حاجات را از خود محجوب ندارد و تأخير در قضاى حوايج ايشان تجويز ننمايد و از خطر آن برحذر باشد . [ 132 ب ] ارسطاطاليس اسكندر را گفت : « اگر اعانت خداى تعالى خواهى ، در اعانت فرياد خواهان مسارعت كن . » و بايد كه پادشاه به سعايت ساعيان و بدگويان بىبيّنت و ظهور صدق و حقيقت

--> ( 1 ) . جامع الاحاديث ، ص 111 .